Posts

Showing posts from January, 2025

सभागृहाच्या आठवणी...!

Image
 आज म.ए.सो.गरवारे महाविद्यालयाचे सभागृह पाडले गेले.२००५ मध्ये सभागृहाचे नूतनीकरण करण्यात आले. त्यावेळी या सभागृहासाठी सुयोग्य अशा संस्कृत ओळी संस्थेचे माजी विद्यार्थी आणि महाविद्यालयाचे माजी प्रा.जे.पी. गद्रे यांनी लिहून दिल्या होत्या. त्या ओळींतील भावनांचा आशय व्यक्त करणाऱ्या पुढील ओळी या सभागृहासाठी प्रा.रामभाऊ डिंबळे यांनी लिहून दिल्या होत्या. पवित्रं प्रसन्नं गुणोत्कर्षकारी | इदं मंदिरं स्यात् वयःशक्तिपीठम् | त्या विद्यार्थ्यांना कलागुणांचा उत्कर्ष करण्यासाठी प्रेरणा देत होत्या. गेली जवळपास ७ दशके ज्या सभागृहाने विद्यार्थ्यांना कलागुण सादर करण्याचे व्यासपीठ दिले, विविध तज्ज्ञ ,विचारवंत, अभ्यासक यांची विद्वत्तापूर्ण भाषणे ऐकण्याच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या, आपल्या कल्पना प्रकल्प रूपाने सादर करण्याची संधी उपलब्ध करून दिली, सामाजिक बांधिलकीतून चालणाऱ्या अनेक उपक्रमांचे ,घडामोडींचे, समारंभचे जे सभागृह साक्षीदार होते, केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारतातील दिग्गज गायकांनी ज्या मंचावरती आपली कला सादर केली तो मंच असलेले सभागृह आता काळाच्या पडद्याआड गेले आहे. आज तिथे उरला आहे फक्त ढिगा...

आजारपण, माणसांचा सहवास

Image
      एक जुने बालगीत आहे. ' पडू आजारी मौज हीच वाटे भारी '. लहान मुलाला वाटते की आजारपण आल्यावर घरातील सगळेजण आपली जास्त काळजी घेतात. हवे नको ते पुरवतात त्यामुळे आजारपणाची गंमत वाटते असा काहीसा त्याचा असे आशय आहे.       हे बालगीत एकदम आठवण्याचे कारण असे की काही दिवसांपूर्वी एक बातमी वाचली. जपानमध्ये कैकोक्यान (Kaikyokan) येथील मत्स्यालयात एक नवीन मासा (sunfish) आणण्यात आला. मत्स्यालयात पर्यटकांची गर्दी असे. काही कारणांनी मत्स्यालय बंद करण्याचे ठरले. सहाजिकच पर्यटकदेखील येईनासे झाले. त्यामुळे हा मासा काही खाईना, टॅंकच्या काचेला अंग घासू लागला. त्याला बरे नाही असे वाटून त्याला खाणे देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी काही उपचार करायला सुरुवात केली. पण तरी देखील त्याचे खाणे काही वाढेना? मग यावर चर्चा झाली. एका कर्मचाऱ्याने असे सुचवले की या माशाला रोज माणसांना बघायची सवय होती. अचानक आता माणसे दिसेनाशी झाल्यामुळे तो मासा अस्वस्थ झाला असेल. अधिकाऱ्यांनीदेखील ही सूचना उडवून न लावता काय करता येईल याची चर्चा केली. त्यातून एक उपाय निघाला तो म्हणजे माणसांचे 'कट आउट' लावाय...

प्रेरणास्रोत: राणी मां गायडिनल्यू

Image
              भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी अनेकानेक व्यक्तिंनी वेगवेगळ्या प्रकारचे प्रयत्न केले. आपण नि:संशयपणे त्यांचे ऋणी आहोत. परंतु भारताची विशालता, इतिहासाची माहिती देण्याचे तुटपुंजे प्रयत्न, अनास्था अशा अनेक कारणांमुळे सामान्य माणसांना इतिहासाची अगदी मोजकी माहिती असते. तीदेखील प्रामुख्याने आपल्या परिसरातील व्यक्तिंची.  अशाच अपरिचित व्यक्तिंपैकी एक आहेत नागा जनजातीमधील तेजशलाका राणी मां गायडिनल्यू!          ( छायाचित्र इंटरनेटवरून साभार )          २६ जानेवारी १९१५ हा त्यांचा जन्मदिवस! नागा जनजातीमधील रोंगमेई समाजात पिता लोथोनांग व आई  केलुवतलिनलयू यांच्या पोटी त्यांचा जन्म सध्याच्या मणिपूरमध्ये झाला. असे सांगितले जाते असे की जन्माच्या वेळी नाळेचा वेढा त्यांच्याभोवती मानेभोवती पडला होता. तो सोडवून त्यांचा जन्म झाला. त्यामुळे ही मुलगी आयुष्यात काहीतरी विलक्षण करून दाखवेल अशी आई-वडिलांची खात्री पटली‌ त्यामुळे त्यांचे नाव ठेवण्यात आले गायडिनल्यू!  यातील 'गाय' म्हणजे 'चांगला' 'डिन' म्हणजे '...

पूर्वी काय घडले ते विचारू नका! ( भाग २ )

Image
       संध्याकाळी सुजय आणि अभय आपापली कामे आटोपून नेहमीच्या हॉटेलमध्ये भेटले. दिवसभर काय झालं, कोण भेटलं याबद्दल थोडं बोलणं झालं. सुजय स्वतःहून सांगायला सुरुवात करेल याची अभय मनातून वाट पाहत होता. तर नेमकं कुठून सांगायला सुरुवात करावी याची जुळवाजुळव सुजय करत होता. बोलताबोलता दोघंही एकदम गप्प झाले.  ( छायाचित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सहाय्याने )            " झालेले संस्कार माणूस कसा विसरतो?" सुजय एकदम म्हणाला आणि तो पुढं बोलू लागला. "अभय, आमचं घर म्हणजे छोट्या गावातील खाऊन पिऊन सुखी असलेलं कुटुंब. आईबाबा दोघेही शांत, समजूतदार आणि विचारी. भलं बुरं कसं ओळखायचं, कसं वागायचं हे त्यांनी मला शिकवलं. गावात शिक्षणाची सोय नाही म्हणून मी शाळा संपली की शहरात शिकायला आलो. शहरातला चकचकाट, धावपळ यांनी तसा भांबावून गेलो. अशातच मला विजय भेटला. माझ्याबरोबरच शिकायला होता. पण त्याच्या घरची परिस्थिती अगदी वेगळी होती. खूप श्रीमंत घरात त्याचा जन्म झाला होता. लहानपणापासून त्याला कशाचीच कमतरता पडली नव्हती. आईवडिलांनी त्याचे सगळे हट्ट, मागण्या अगदी हसतहसत प...

पूर्वी काय घडले ते विचारू नका! ( भाग १ )

Image
           ( काल्पनिक कथा )      सुजय एक लघुउद्योजक होता. गेली अनेक वर्ष स्वतःचा व्यवसाय त्याने अतिशय कष्टाने उभा केला होता. त्याच्यासाठी त्याने प्रचंड धडपड केली होती. आता या कष्टाची फळे त्याला मिळू लागली होती. संपन्न आयुष्य,  सुखी कुटुंब याचा आनंद तो आता घेत होता. समाधानाची साय त्याच्या आयुष्यावर आता जमली होती.  ( छायाचित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सहाय्याने )          या सगळ्याचा आनंद घेत असताना त्याच्या मनात व्यवसायाच्या व्यतिरिक्त वेगवेगळे विचार, उपक्रम येत असत. दुसऱ्यासाठी काही करावं असं त्याला सतत वाटे. नेहमीच तो स्वतःचं कामधाम सांभाळून आणि अगदीच क्वचित प्रसंगी स्वतःच्या कामाला मुरड घालून, पदर मोड करून लोकांच्या उपयोगी पडत असे. लोकांची छोटी मोठी कामे तो स्वतः पुढाकार घेऊन पूर्ण करीत असे. त्याच्या संपर्कात येणाऱ्या सर्वांनाच त्याचं हे वागणं अतिशय आनंद देऊन जात असे. क्वचित प्रसंगी घरी थोडी नाराजी झाली तरी ती फारशी मनाला लावू न देता तो अशी कामे करतच राही.      व्यवसायात जसा जम बसला तशी त्यान...

स्वामी विवेकानंद : अनोखे जीवन

Image
     १२ जानेवारी हा स्वामी विवेकानंद यांचा जन्मदिवस. भारताला दीर्घकाळ प्रेरणा देत राहिलेल्या आणि भविष्यातही प्रेरणा देत राहणाऱ्या महापुरुषाचा हा जन्मदिवस. या जन्मदिवसाचा निमित्ताने स्वामीजींच्या जीवनाचे आणि विचारांचे स्मरण करताना नेहमीच आनंद मिळतो. मनामध्ये प्रेरणा जागते.           ( छायाचित्र इंटरनेटवरून साभार )          स्वामी विवेकानंदांचे वडील बाबू विश्वनाथ दत्त हे त्या काळाच्या मानाने आधुनिक विचार करणारे, विशेषतः इंग्रजांच्या विचारसरणीचा मनावरती पगडा असलेले, दुष्ट रूढींना प्रश्न विचारणारे व्यक्तिमत्व होते. उदार अंतःकरण हे त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे अजून एक वैशिष्ट्य! स्वामीजींच्या मातोश्री भुवनेश्वरी देवी या पारंपारिक रूढी परंपरा यांचे दृढतेने आचरण करणाऱ्या हिंदू माता. सश्रद्ध मन हे त्यांचे आणखी एक वैशिष्ट्य! या दोघांच्याही गुणांचा संयोग स्वामीजींच्या व्यक्तिमत्त्वात झालेला पाहायला मिळतो. यामुळे स्वामीजींचे व्यक्तिमत्व उदार,मनमिळावू, चांगल्या परंपरेचा सार्थ अभिमान असणारे, तर्कशुद्ध विचार करणारे आणि भारताचे संचित ही...

भावनांचा पेच (भाग २ )

Image
          समीरच्या हातात जे पत्र पडले होते ते वाचल्यावर जणू कुणीतरी आपल्यावरती डोंगरच ढकलला आहे असे त्याला वाटले. ते पत्र प्रकाशने मीनाक्षीला लिहिलेले होते. आपल्या प्रेम भावना प्रकाशने त्या पत्रात मोकळेपणाने व्यक्त केल्या होत्या. आपल्या आताच्या पत्नीचे आणि आपल्या भावाचे प्रेम संबंध आहेत ही भावनाच समीरला उध्वस्त करून टाकणारी होती.  ( छायाचित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सहाय्याने )      पत्र वाचून झाल्यानंतर काही क्षण समीर तसाच स्तब्ध बसला. सर्व जग जणू गरागरा फिरते आहे असे त्याला वाटले. थोड्या वेळाने तो थोडा सावरला. त्याने पत्र वाचायला सुरुवात केली आणि त्याच्या लक्षात आले की हे पत्र त्याचे आणि प्रमिलाचे लग्न झाल्यानंतर काही दिवसांनी लिहिले गेले होते.      समीर पुन्हा कपाटात शोधाशोध करू लागला. तर त्याला तसेच आणखी एक पत्र मिळाले. आता अजून काय वाचायला मिळतंय या विचाराने त्याच्या पोटात धस्स झाले. पण तसाच धीर एकवटून तो ते पत्र वाचू लागला.       हे पत्रदेखील प्रकाशने मीनाक्षीला लिहिलेले होते. परंतु याच्यातला मजकूर अगदीच वे...