मानवी भावभावनांमधील सीमारेषा
मानवी मन ही अतिशय गुंतागुंतीची गोष्ट आहे. आपल्या भावनांचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण करणे, त्यांचे वर्गीकरण करणे ही अतिशय अवघड गोष्ट आहे कारण मुळातच मानवी भावभावना या साधारणपणे वस्तुनिष्ठ असू शकत नाहीत तर त्या व्यक्तिनिष्ठ असतात. त्यामुळे पाहणाऱ्या व्यक्तीच्या दृष्टिकोनानुसार त्या भावभावना ठरत असतात. एकाच प्रकारची घटना प्रतिक्रिया प्रसंग वेग-वेगळ्या व्यक्तिंच्या मनात वेगवेगळी स्पंदने निर्माण करतात. त्यामुळे या भावभावनांमध्ये सीमारेषा ठरवणे जवळपास अशक्यप्राय गोष्ट आहे. काही भावनांचे उदाहरण घेता येईल. स्वाभिमान आणि अहंकार ही भावनांची अशीच एक जोडी आहे. एखाद्या प्रसंगात एखाद्या व्यक्तीचा स्वाभिमान प्रकट झाला की अहंकार दिसून आला हे ठरवणे अवघड आहे. ज्या व्यक्तीने तीव्र प्रतिक्रिया दिली त्याला ती आपण स्वाभिमानी असल्यामुळे दिली असे वाटते. तर ती प्रतिक्रिया एखाद्या व्यक्तीच्या विरोधात असेल तर त्या व्यक्तीला प्रतिक्रिया देणाऱ्याचा तो अहंकार वाटतो. इतिहासामध्ये हे नोंदलेले आहे की महाराणा प्रताप यांनी अकबराशी कोणतीही तडजोड करण्याचे नाकारले. महाराणा प्रताप यांना ती तडजोड म्हणजे आप...