Posts

Showing posts with the label डॉ हेडगेवार

संघाचे प्रचारक

Image
      राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची शताब्दी पूर्ण होत असताना संघाबद्दल बऱ्याच जणांना माहिती आहे. तसे कुतूहलदेखील मोठ्या प्रमाणावर आहे. संघाचे काम चालते कसे त्याचा विस्तार कसा होतो गेला याबाबत देखील बऱ्याच जणांना माहिती हवी असते. संघ कामाच्या वेगवेगळ्या पैलूंपैकी संघाची असलेली प्रचारक यंत्रणा हा एक महत्त्वाचा घटक आहे.              ( पुस्तकाचे मुखपृष्ठ )         भारताच्या प्राचीन परंपरेमध्ये हजारो वर्षापासून संन्यासी वर्गाचा उदय झालेला  बघायला मिळतो. लौकिक जीवनापासून दूर राहून परमेश्वर प्राप्तीसाठी निरंतर साधनारत असणारे अगणित साधू,संन्यासी होऊन गेले. असेच जीवन जगणारे अनेकजण आजही आहेत. या परंपरेचा धागा काही अंशाने संघाच्या प्रचारक व्यवस्थेत बघायला मिळतो. आपले कुटुंब, लौकिक आकांक्षा यांचा त्याग करून संघाच्या योजनेनुसार सांगितलेल्या ठिकाणी सांगितलेल्या पद्धतीचे पूर्ण वेळ काम करणाऱ्या  संघाच्या स्वयंसेवकांना 'प्रचारक' असे म्हणतात. यातील बरेच जण काही वर्षे 'प्रचारक' म्हणून संघकाम करतात आणि नंतर आपापल्या व्यावहारिक गरज...

आजारपण, माणसांचा सहवास

Image
      एक जुने बालगीत आहे. ' पडू आजारी मौज हीच वाटे भारी '. लहान मुलाला वाटते की आजारपण आल्यावर घरातील सगळेजण आपली जास्त काळजी घेतात. हवे नको ते पुरवतात त्यामुळे आजारपणाची गंमत वाटते असा काहीसा त्याचा असे आशय आहे.       हे बालगीत एकदम आठवण्याचे कारण असे की काही दिवसांपूर्वी एक बातमी वाचली. जपानमध्ये कैकोक्यान (Kaikyokan) येथील मत्स्यालयात एक नवीन मासा (sunfish) आणण्यात आला. मत्स्यालयात पर्यटकांची गर्दी असे. काही कारणांनी मत्स्यालय बंद करण्याचे ठरले. सहाजिकच पर्यटकदेखील येईनासे झाले. त्यामुळे हा मासा काही खाईना, टॅंकच्या काचेला अंग घासू लागला. त्याला बरे नाही असे वाटून त्याला खाणे देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी काही उपचार करायला सुरुवात केली. पण तरी देखील त्याचे खाणे काही वाढेना? मग यावर चर्चा झाली. एका कर्मचाऱ्याने असे सुचवले की या माशाला रोज माणसांना बघायची सवय होती. अचानक आता माणसे दिसेनाशी झाल्यामुळे तो मासा अस्वस्थ झाला असेल. अधिकाऱ्यांनीदेखील ही सूचना उडवून न लावता काय करता येईल याची चर्चा केली. त्यातून एक उपाय निघाला तो म्हणजे माणसांचे 'कट आउट' लावाय...

सामाजिक कार्यकर्त्यांसाठीचा आदर्श दीपस्तंभ

Image
       भारत वर्षाच्या अवनीतीची कारणमीमांसा करून त्यावर उपाय योजना करणारे पूजनीय डॉ. केशव बळीराम हेडगेवार हे विलक्षण व्यक्तिमत्व होते. त्यांचे सर्व जीवनच हा सामाजिक कार्य करू इच्छिणाऱ्यांसाठी वस्तूपाठच आहे. या आदर्श जीवनाचे त्यांच्या जयंतीनिमित्त केलेले हे चिंतन. सामाजिक कार्यकर्त्यांची ध्येयनिष्ठा ही अभंग असावी लागते. कोणत्याही कारणाने यामध्ये तडजोड होणे अथवा करणे योग्य नाही. पूजनीय डॉ. हेडगेवारांच्या जीवनातून ही गोष्ट आपल्या लक्षात येते. १९२५ मध्ये राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ सुरू केल्यापासून त्यांनी आपल्या जीवनात इतर कोणत्याही गोष्टींना प्राधान्य दिले नाही. १९३९ डॉक्टर विश्रांती व उपचाराकरिता बिहार मधील राजगीर या ठिकाणी गेले होते. त्यावेळी त्यांच्या अनुमतीशिवाय आणि अनुपस्थितीत हिंदू महासभेच्या वतीने उभारल्या जाणाऱ्या रामसेनेचे प्रमुख म्हणून त्यांचे नाव डॉ. बाळकृष्ण शिवराम मुंजे यांनी घोषित केले. डॉ.मुंजे हे वडीलधारे व्यक्तिमत्त्व. त्यांनी अनेक वेळा डॉक्टर हेडगेवार यांची पाठराखण केली होती. परंतु अशा पितृतुल्य व्यक्तिमत्वाने परस्पर नाव घोषित करावे आणि संघ कार्य हे जीवित ...