Posts

Showing posts with the label कुसुमाग्रज

आद्यक्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके यांचे जीवनकार्य

Image
      नाचविता ध्वज तुझा गुंतले शृखंलेत हात       बद्ध करांनी तुज करिती अखेरचा प्रणिपात कवीवर्य कुसमाग्रज यांच्या सुप्रसिद्ध 'गर्जा जयजयकार ' या कवितेतीतील या ओळी  ४ नोव्हेंबर १८४५ यादिवशी जन्मलेल्या आणि १७ फेब्रुवारी १८८३ यादिवशी मृत्यू पावलेल्या आद्यक्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके यांच्या जीवनाला शब्दशः लागू पडतात. आपला अखेरचा श्वास भारतापासून हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या एडन येथील कारागृहात घेताना त्यांनी भारतमातेला विनम्र भावाने प्रणाम केला ही गोष्ट अक्षरशः खरी आहे.                           ( छायाचित्र इंटरनेटवरून साभार )          धूर्त इंग्रजांनी भारतात व्यापारासाठी येऊन आपले बस्तान बसवले आणि शेवटी भारताच्या स्वातंत्र्याचा घास घेतला. पारतंत्र्याच्या दीर्घ काळरात्रीची सुरुवात झाली. इंग्रजी राज्य आपल्यासोबत प्रामुख्याने इंग्रजी राज्य स्थिर राहावे यासाठी विविध आधुनिक सुधारणा घेऊन आले. भारतात प्रचलित असलेल्या दुष्ट रुढी परंपरा यांनादेखील या राज्याने हादरवून सोडले. क...

समुद्रावर स्वारी

Image
     'अनंत अमुचि ध्येयासक्ती किनारा, तुला पामराला' अशी ओळ कवी कुसुमाग्रजांनी त्यांच्या 'कोलंबसाचे गर्वगीत' या कवितेत लिहिली आहे. त्यात कवी समुद्राला उद्देशून म्हणतो की माणसाची ध्येयासक्ती इतकी मोठी आहे की समुद्राचा अफाट विस्तार तिला रोखू शकत नाही. समुद्र जरी विस्तीर्ण असला तरी देखील त्याला किनारा आहे. पण माणसाच्या इच्छाशक्तीला किनारा नाही. समुद्रावर विजय मिळवण्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्या तीन वेगवेगळ्या राजांची माहिती यासंदर्भात लक्षात घेण्यासारखी आहे.         ( छायाचित्र इंटरनेटवरून साभार )      यातील पहिले राजे म्हणजे प्रभू श्री राम! रावणाने कपट करून सीतामाईचे हरण केले. सुग्रीवाच्या मदतीने, हनुमंतांची योजना झाली . त्यातून सीतामाई लंकेत आहे हे समजले. प्रभू श्रीरामांनी लंकेवर स्वारी करण्याचे ठरवले. श्रीराम , लक्ष्मण यांच्याबरोबर प्रचंड मोठ्या संख्येने वानर सैन्य चालू लागले. शेवटी ते समुद्र किनाऱ्यावर पोचले. लंका हे समुद्रातील बेट असल्यामुळे समुद्राने वाट दिली तर पुढे जाता येणार होते. श्रीरामांनी तीन दिवस समुद्राची विनवण केली. परंतु समुद...

टोपणनावे

Image
      मी शाळेत शिकत असताना वेगवेगळ्या लेखक , कवी यांची टोपणनावे माहिती झाली. शाळेत माहिती होण्यापूर्वीच टोपणनाव ही संकल्पना माहिती होती. कारण नातेवाईक, मित्र यांच्यात काही जणांना टोपणनावाने ओळखले जात असे. पण या दुसऱ्या नावाला टोपणनाव म्हणतात हे मात्र शाळेत गेल्यावर कळाले.       शाळा सोडून आता इतकी वर्षे होऊन गेली पण अजूनही काही जणांची नावे आणि टोपणनावे माझ्या लक्षात आहेत. राम गणेश गडकरी म्हणजे गोविंदाग्रज आचार्य अत्रे म्हणजे केशवकुमार, वि.वा.शिरवाडकर म्हणजे कुसुमाग्रज . तर काही जणांची फक्त टोपणनावेच लक्षात आहेत ती म्हणजे केशवसुत, अनिल, बी यांची.       टोपणनावे का पडली असावीत. तर आपल्या मुलामुलींना आपणच ठेवलेल्या नावांऐवजी लाडीक किंवा आणखी सोप्या नावाने बोलावता यावे म्हणून. बंडू, पिंटू, विकी, सोन्या,‌मोन्या, बेबी, पिंकी यासारखी अनेक नावे या कारणांमुळे ठेवली जातात.‌ तर लेखक कवी यांना स्वतःच्या कायदेशीर नावाने लिखाण करणे अडचणीचे वाटते किंवा काही कारणाने टोपणनाव सोयीस्कर वाटते. काही पुरूष लेखक, कवी यांना स्वतःच्या नावाने केलेले लिखाण अनेकदा साभार...