छ. शिवराय : चौकस वृत्ती
जगात सर्वात जुनी संस्कृती असलेला आणि ऐतिहासिक काळाच्या सुरुवातीला ( सन १ पासून किंवा त्याच्या आधीपासून) संपन्न असा भारत देश होता. पण नंतरच्या काळात भारताचे पतन का झाले याची वेगवेगळी कारणे वेगवेगळ्या व्यक्तींनी दिली आहेत. ही सर्व कारणे खरोखर विचार करायला लावणारी आहेत. त्यातील स्वामी विवेकानंदांनी एक निराळेच कारण दिले आहे. " जगावाचून आपले काही अडणार नाही या वृत्तीमुळे भारत स्वतःतच गुंतून राहिला. बाहेर काय चालले आहे इकडे भारतीयांनी लक्ष दिले नाही . त्यामुळे भारताचे पतन झाले." असे स्वामीजींनी म्हटले आहे. अशाच प्रकारची नोंद छत्रपती शिवरायांच्या राजाभिषेक प्रसंगी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचा प्रतिनिधी म्हणून उपस्थित राहिलेल्या हेन्री ऑक्झिंडेन याने केली आहे. त्याने ३० मे १६७४ ला जे पत्र कंपनीच्या अधिकाऱ्यांना पाठवले आहे त्यात इंग्लिश आरमाराने डच आरमारावर विजय मिळवला ह्या बातमीबाबत तो लिहितो , " परदेशातील राजकारणाकडे लक्ष देणारे किंवा परदेशी राजांच्या उदयास्ताचा विचार करणारे जर कोणी या प्रांतात असते तर ही आनंदाची बातमी प्रसिद्ध केली असती परंतु परदेशातील यशापयशाची...